Τρίτη, 8 Οκτωβρίου 2019

Θ.Δ.ΤΥΠΑΛΔΟΣ - ΙΖΟΛΔΗ ή ΤΟ ΓΛΥΚΟ ΜΟΥΝΙ ΤΗΣ ΝΙΟΤΗΣ

Από τον εκδοτικό οίκο Φαρφουλάς
Σχέδιο εξωφύλλου Μαρία Αναστασοπούλου, Τριστάνος και Ιζόλδη, 2019



Πέμπτη, 26 Σεπτεμβρίου 2019

ROBERT DESNOS, ΥΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΝΥΧΤΑΣ





Από το βιβλίο, "ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΕΝΟΣ ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΟΣ" (Κείμενα γραμμένα κάτω από το άστρο της Yvonne George)


μετάφραση: Νίκος Σταμπάκης, εκδόσεις: Φαρφουλάς
μουσική: Frederic Chopin, Marvelous Forest

Να γλιστρώ μες στη σκιά σου υπό την προστασία της νύχτας.
Ν' ακολουθώ τα βήματά σου, τη σκιά σου στο παράθυρο.
Αυτή η σκιά σου στο παράθυρο είσ' εσύ, δεν είναι άλλη, είσ' εσύ.
Μην ανοίγεις αυτό το παράθυρο που πίσω απ' τις κουρτίνες του σαλεύεις.
Κλείσε τα μάτια σου.
Θα 'θελα να τα κλείσω με τα χείλη μου.
Μα το παράθυρο ανοίγει κι ο άνεμος, ο άνεμος που αναδεύει αλλόκοτα τη φλόγα και τη σημαία, περιβάλλει τη φυγή μου με το πανωφόρι του.
Το παράθυρο ανοίγει: δεν είσ' εσύ.
Το 'ξερα καλά.

Σάββατο, 27 Ιουλίου 2019

ΦΛΕΓΟΜΕΝΗ ΖΟΥΓΚΛΑ


Mohsen Elbelasy
(απόδοση: Θ.Δ.Τυπάλδος)

Έλα πιο κοντά.
Είμαι το μοναδικό παιδί στην εξορία.
Εδώ κι εκεί
Κι αυτή τη στιγμή θα πεθάνω στη στιγμή.
Εύχομαι να ήταν εδώ ο Max Ernst.
Απέρριψα το γενικό
Και
Αυτή η γενειάδα είναι δεσμά
Κι αν εσύ το θέλεις
Κάλεσε το πτώμα αυτού του χωρικού να επιστρέψει
απ’ τους τάφους του άγνωστου
Θα τον αποδεχτώ
Ως διαιτητή ανάμεσά μας.
Δεν πρόκειται να κλέψει την οσμή μου
Όπως οι άνθρωποι που διασχίζουν τους δρόμους.
Ε, χωρικέ
Έλα κι άκουσέ μας.
Είμαστε οι μοναδικοί
Ξένοι
Στο όνομα των Διασταυρώσεων.
Όταν τα χαμόγελα γεννιούνται
Ανάμεσα στη Φωτιά και τη φωτιά
Πεθαίνω απ’ το κρύο.
Δεν μπορώ να ερμηνεύσω τους εφιάλτες μου.
Είμαι κουρασμένος
Είμαι πάντα κουρασμένος.
Διδάχθηκα λογοτεχνία σαν ένας στρατιώτης
Με τις τσέπες του γεμάτες με χιλιάδες στρατεύματα
Για να κατακτήσουν χιλιάδες στρατηγούς
Που γράφουν για τον θάνατο εννοώντας τον θάνατο των εχθρών.
Αγαπημένη,
Έλα πιο κοντά.
Καρατόμησε αυτόν τον τάφο με το δρεπάνι σου.
Κανένας δίκαιος θάνατος
Δεν πρόκειται να μας δικάσει.
Ο άνεμος μαζί σου και η λάσπη.
Και σε ξορκίζω με του Λόρκα τα Δάχτυλα
Και...
Κι οι αναβιώσεις του λεπτού χωρικού
Έρχονται και λένε αυτό που επιθυμείς.
Στ’ όνομα της ζεστής άνοιξης
Ο ιδρώτας της γης είναι το δικό σου κρασί.
Η όμορφη βροχή πεθαίνει.
Κλαίω για ‘κείνη
Και το φως κλαίει μαζί μου
Χτυπάει στο στήθος μου και κλαίει κι αυτό για ‘κείνη.
Για να επιστρέψει η βροχή
Και να Γκρεμίσει τον ουρανό
Μην καπνίζεις τα σπασμένα μου κόκκαλα.
Το καμένο δάσος απήχθη από άγνωστους.
Και μην καπνίζεις τους δακρυσμένους ποταμούς.
Οι ποταμοί κοιμούνται σαν έμβρυα νεκρά
Σαν τον θαμμένο κόσμο.
Στ’ όνομα του καπνού της παιδικής ηλικίας
Δες αυτό το χταπόδι μες στην έρημο.
Κλαίει.
Τα παιδιά του τρώνε τα χέρια του.
Φίλε μου Χωρικέ
Πες την αλήθεια
Για τα ναυάγια και τους κολυμβητές
Και τη σύγχυση μεταξύ του πνιγμού και του πνιγμού.
Είμαι ο δολοφόνος.
Η μνήμη μου είναι η αναπνοή του δολοφόνου.
Πες την αλήθεια
Προτού προσφέρεις το κεφάλι σου στον πάγο.
Πες την αλήθεια
Προτού προσφέρεις τα μάτια σου σε έφηβους φιλοσόφους
Για να τα κατασπαράξουν
Γιατί ήρθες εδώ;
Φοβάσαι των πόλεων το σκοτάδι;
Έλα
Έλα πιο κοντά
Κι απελευθέρωσε τα Θλιμμένα σου ποιήματα.
Έχω χωρίσει
Σαν κι εσένα
Χλωμός
Μέσα σε μια αντίστροφη διαμόρφωση
Μπερδεμένες αισθήσεις
Κοιμούνται
Και η ανάσα μου τραυλίζει στον νεκρό αέρα.
Αναπνέω
Και θυμάμαι
Και Κοιμάμαι ξανά
Σαν ένα νεκρό χαμόγελο
Σαν ένα νεκρό φρούτο.
Πίνω τον ιδρώτα των ψευδαισθήσεων.
Πιστεύω αυτή η απόρριψη είναι μία φίλη του φωτός.
Κι είμαι ψηλότερος απ’ τον θάνατο.
Κατέχω πολλές ιστορίες
Σαν μία κηλίδα σκόνης πάνω σε μεγάλη σκηνή.
Έλεγα: τα παιδιά με δάγκωσαν με βράχους
Ή με σάκους γεμάτους με όνειρα.
Έλεγα: γι’ αυτό έγραφα ποιήματα
Όπως τα δέντρα φοβούνται τον ήλιο, αυτά τα δέντρα που έχουν
κρυφτεί μέσα στις ξερές τους ρίζες.
Έλεγε: αυτοί οι φόβοι της θάλασσας με άναψαν
Έλεγε: δεν λησμονώ την παγωνιά.


φώτο: κολλάζ του ποιητή

Πέμπτη, 25 Ιουλίου 2019

matrix


Το zine Chimeres, (τεύχος 37), φιλοξενεί το ποίημα μου matrix (διανέμεται δωρεάν):



Μας διδάξανε πώς να κάνουμε έρωτα, συνδεδεμένοι
με "σωλήνες" - αγωγούς ερωτικών ηλεκτρονίων.
Μέσα στα μυαλά μας, ηλεκτρομαγνητικούς πόλους μάς τοποθετήσαν.
Ψηφιακές εικόνες σηματοδοτούν το βήμα μας
σε ψηφιακή άβυσσο.
Σκοντάφτουμε σε νούμερα παγίδες,
χάνουμε το carpe diem
Κερδίζουμε το αδύνατο.
Καθώς,
σηκώνουμε τα κεφάλια προς τον ήλιο,
ξεπερνάμε τα σύνορα
ενώ, με τα δόντια μας γυμνά,
κόβουμε τους "σωλήνες".

Σουλατσάρουν ληστές - ανδροειδή μες την ματιά μου... Του ηλιοβασιλεμού το χρώμα
ποτέ δεν θα μου το πάρουν!

Πέμπτη, 11 Ιουλίου 2019

Ο ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟ (Τριαντάφυλλα στο παράθυρο - Όχθη)









Τριαντάφυλλα στο παράθυρο


Σκοπός της ζωής μας δεν είναι η χαμέρπεια. Yπάρχουν απειράκις ωραιότερα πράγματα και απ' αυτήν την αγαλματώδη παρουσία του περασμένου έπους. Σκοπός της ζωής μας είναι η αγάπη. Σκοπός της ζωής μας είναι η ατελεύτητη μάζα μας. Σκοπός της ζωής μας είναι η λυσιτελής παραδοχή της ζωής μας και της κάθε μας ευχής εν παντί τόπω εις πάσαν στιγμήν εις κάθε ένθερμον αναμόχλευσιν των υπαρχόντων. Σκοπός της ζωής μας είναι το σεσημασμένον δέρας της υπάρξεώς μας.

Όχθη

Είμεθα στην όχθη σαν προβλήτες
Τα χέρια μας απλώνονται στον ουρανό
Και κατεβάζουν τα πουλιά
Και τα κελεύσματα των οδοιπόρων
Μια γυναίκα κάποτε μας σταματά
Αν δεν γελάσει
πρόκειται να βρέξει.

Κυριακή, 16 Ιουνίου 2019

Man Ray, Το Άστρο της Θάλασσας, 1928





Μία από τις πρώτες προσπάθειες για υπερρεαλισμό στην 7η τέχνη, η βωβή ταινία του Man Ray, "Το Άστρο της Θάλασσας", βασισμένη στο ομώνυμο ποίημα του Robert Desnos. Κινηματογραφημένη το 1928, παρουσιάζεται για πρώτη φορά με ελληνικούς υπότιτλους στο YouTube. 

Δεν γνωρίζω τον μεταφραστή του οποίου τη μετάφραση χρησιμοποίησα, ευελπιστώ αν κάποιος τον γνωρίζει, να με ενημερώσει έτσι ώστε να κάνω την αναφορά τού ονόματός του ως οφείλω να πράξω. 

Προτείνω στον όποιο ενδιαφερόμενο για μία σφαιρική ενημέρωση πάνω στην κλασική αυτή ταινία, να βρει το σενάριο τού ίδιου του Robert Desnos, στο βιβλίο "Ημερολόγιο Ενός Φαντάσματος" (εκδόσεις Φαρφουλάς, μετάφραση Νίκου Σταμπάκη, Αθήνα Νοέμβριος 2015). 



Προς αποφυγή παρεξηγήσεων όσο αφορά τα πνευματικά δικαιώματα, παραθέτω το link που χρησιμοποίησα από το κανάλι Filmman Cine Mix: 



https://youtu.be/csEDMzs3SXo?t=68


Παρασκευή, 14 Ιουνίου 2019

ΓΙΑ ΤΟΝ ΛΟΡΚΑ


Αν η ποιητική τέχνη ξεκόψει από τη ζωή, θα πάψει ευθύς να είναι τέχνη. Ο Λόρκα πήγε μπροστά... Άνοιξε πρώτος δρόμους δύσβατους, δρόμους που οδηγούν σε ιδιωτικούς Γολγοθάδες, που όμως όλοι οι αληθινοί ποιητές, υποχρεούνται να τους περπατήσουν με όποιο κόστος κι αν θα καταβάλουν, με όποιον πόνο κι αν θα χρεωθούν. Η ποίηση -ναι- δεν είναι ψυχοθεραπεία - η ποίηση είναι βασανιστήριο, είναι καρτέρι θανάτου που γνώμονα όμως έχει, το μεγαλείο της ζωής!

«η τέχνη κι’ η ποίηση δεν μας βοηθούν να ζήσουμε:
η τέχνη και η ποίησις μας βοηθούνε
να πεθάνουμε»

θα γράψει ο Νίκος Εγγονόπουλος στο «Νέα περί του θανάτου του Ισπανού ποιητού Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα στις 19 Αυγούστου του 1936 μέσα στο χαντάκι του Καμίνο ντε λα Φουέντε», και θα έχει απόλυτο δίκιο. Ο ποιητής θα βγάζει πάντα στο φως την αλήθεια του, ακόμη κι όταν γνωρίζει a priori πως το φως αυτό θα τον οδηγήσει στο σκοτάδι. Η φωνή του ποιητή, η αηδονολαλιά του, μία όαση μες την έρημο, αστείρευτη έμπνευση στους όποιους «σακάτικους καιρούς», κι ο Λόρκα, ένα αηδόνι της Ανδαλουσίας, πάνω και πέρα από τον καιρό του και τον καιρό μας. Βέβαια, θα ομολογήσω πως δεν γνωρίζω ποια ακριβώς θα ήταν η στάση μας σήμερα απέναντί του αν κι εφόσον δεν είχε υπάρξει η επαίσχυντη πράξη της δολοφονίας, όσον αφορά την κοινωνικοπολιτική πλευρά του ίδιου και του έργου του, όσον όμως αφορά την ποιητική του φόρμα, δεν υπάρχει απολύτως κανένας ενδοιασμός, καμία αμφιβολία πως θα έστεκε πάντα μεγαλειώδης, απροσπέλαστη κι αυτό έγκειται στην παραδοχή όλων όσων αγαπούν την ποιητική τέχνη, πως τα γραπτά του, (ποιητικά ή και πρόζα για να μη λησμονούμε και την μεγάλη του υπηρεσία στη τέχνη του θεάτρου), ξεπερνούν με απαράμιλλο τρόπο τα χωροχρονικά δεσμά: εκπορεύονται από την Ισπανία του 1927 κι εκβάλουν στο παγκόσμιο στερέωμα ανεξαρτήτως εποχής, ανεξαρτήτως γλώσσας, ηθών και παραδόσεων. Είναι ο απόλυτος οικουμενικός ποιητής, κι είναι ο αδιαμφισβήτητος Ισπανός ποιητής, είναι τόσο οικουμενικά Ισπανός και τόσο Ισπανός μέσα στην οικουμενικότητά του.

«Αν μπορούσα να κλάψω από φόβο σ’ ένα έρημο σπίτι,
αν μπορούσα να βγάλω τα μάτια μου να τα καταπιώ,
θα το ‘κανα για τη φωνή σου – πένθιμη πορτοκαλιά
και για την ποίησή σου που βγαίνει ωσάν κραυγές».

θα γράψει στο πρώτο τετράστιχο της «Ωδής στον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα» ο Πάμπλο Νερούντα. Μία σπαρακτική,  (γεμάτη ακατάληπτους, μα πλημμυρισμένους από λυρική οργή από το άκουσμα των νέων περί της δολοφονίας στίχους), ωδή η οποία σηματοδοτεί με τον πιο εύστοχο τρόπο και τόνο αυτή ακριβώς την οικουμενικότητα και διαχρονικότητα που θα χαρακτήριζε από εκείνη την ώρα και για πάντα το πρόσωπο του Λόρκα – όχι την ποιητική του αξία η οποία ήταν από καιρό αδιαπραγμάτευτη και ξέχωρη την ιδεατή πλευρά που θα μετουσιωνόταν ο Λόρκα. Σε αυτό το πρώτο τετράστιχο, δεν χρειάζεται και πολύ μεγάλη δυσκολία να καταλάβει κανείς πως η λέξη κλειδί δεν είναι άλλη από τη λέξη «πορτοκάλι». Αυτές οι πορτοκαλιές στον κήπο του πατρικού σπιτιού τού Λόρκα, έχουν διανθίσει και τους στίχους μα και την ιδιοσυγκρασία τού ποιητή, τους έχουν διανθίσει με τέτοιον τρόπο που μπορεί ο αναγνώστης να μυρίσει τις ευωδιές τους, να αγγίξει τους κορμούς τους.

«Αν φύγω απ’ τη ζωή,
Το παραθύρι αφήστε το ανοιχτό.
Τρώει τα πορτοκάλια το παιδί,
Κι απ’ το παραθύρι το κοιτώ.
Τα στάχια ο θεριστής θερίζει,
Κι’ από το παραθύρι τα κοιτώ.
Αν φύγω απ’ τη ζωή,
Το παραθύρι αφήστε το ανοιχτό».

Πορτοκαλεώνες το βίωμα – πορτοκάλια το επιθυμητό κι όλα τριγύρω εικόνες λουσμένες από φως και έρωτα. Εικόνες λουσμένες όμως κι από θάνατο, αναπόσπαστο στοιχείο και της ποίησης μα και της ζωής. Το πιο γνωστό κι ίσως το πιο αναγνωρίσιμο ποίημα του μεγάλου Φεντερίκο, είναι γραμμένο για τον θάνατο του ταυρομάχου Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας, και μιλώ φυσικά για «Το Λάβωμα κι ο Θάνατος», από τον «Θρήνο για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας».  Ένα ποίημα γεμάτο απ’ το αίμα του νεκρού εραστή, μα κι απ’ τον πόνο του ζωντανού. Ποίημα όπου οι εναλλαγές των συναισθημάτων, είναι τόσο γρήγορες, τόσο δυνατά κατακλυσμιαίες. Ο μεγάλος πόνος του ποιητή, δημιουργεί έναν παροξυσμό, μία έξαρση ερωτογενή μα πάνω απ’ όλα, ανθρώπινη, τόσο ανθρώπινη που καταφέρνει να ξεπερνά το ανθρώπινο στοιχείο. Είναι αυτή η αναγνώριση του αναπόφευκτου που καταφέρνει όμως να δράσει απ’ την ακριβώς αντίθετη πλευρά, καταφέρνει να υπερβεί ο ποιητής το φάσμα του αναπόφευκτου, έτσι ώστε να γίνει εφικτό το ανέφικτο. Δίνεται ζωή στον νεκρό κι ο νεκρός, ανταποκρίνεται στα καλέσματα του έμβιου.

«Στις πέντε το απόγιομα.
Ήταν στις πέντε ακριβώς τ’ απόγιομα.
Έφερ’ ένα παιδί τα’ άσπρο σεντόνι
στις πέντε το απόγιομα.
Μια κόφα με λιωμένο ασβέστι
στις πέντε το απόγιομα.
Τ’ άλλα όλα ήτανε θάνατος, θάνατος και μόνο
στις  πέντε το απόγιομα».


Κι είναι ένας επαναστάτης σε όλα τα επίπεδα ο Λόρκα. Είναι επαναστάτης πέρα από τις λέξεις, πέρα από τον τόπο και τον χρόνο. Στέκεται άσβηστος φάρος, με τον έρωτα, το χαμόγελο, την τέχνη του, πάνω απ’ τα κύματα που τον χτυπούν και τις καταιγίδες που επιδιώκουν να τον καταρρίψουν. Στ' όνομα του Λόρκα, οφείλει η μούσα να υποκλιθεί, καθώς κι όλοι οι ποιητές, οφείλουν να κατέβουν απ' τον Παρνασσό και να ακολουθήσουν τα βήματά του, να δηλαδή σταθούν δίπλα στους αδικημένους και τους καταραμένους, να βροντοφωνάζουν την αλήθεια τους αδιαφορώντας επιδεικτικά για τις συνέπειες που θα τους ακολουθήσουν, να θυμούνται τον λόγο του, γιατί, όντως, αν ο ποιητής δεν είναι επαναστάτης, δεν μπορεί να είναι τίποτα λιγότερο παρά ένα ανδρείκελο, μία απομίμηση ανθρώπου.

https://exitirion.wordpress.com/2019/06/09/th-d-tipldos-gia-ton-lorca/comment-page-1/